Tình hình tội phạm ở nước ta những năm trở lại đây có dấu hiệu tăng, đặc biệt các vụ án hình sự liên tiếp xảy ra với tính chất ngày càng nghiêm trọng.

Vụ án hình sự là gì?

Vụ án hình sự là vụ án xảy ra trong đó đối tượng gây án là tội phạm có tội danh được quy định trong Bộ luật hình sự của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quy trình giải quyết của vụ án hình sự sẽ trải qua giai đoạn điều tra, truy tố, xét tử, và thi hành bản án theo Luật tố tụng hình sự. Chủ thể nắm vai trò quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự là Điều tra viên và Cơ quan điều tra.

Các vụ án hình sự nghiêm trọng ngày càng gia tăng

Click ngay để biết: Tội phạm là gì? Các yếu tố cấu thành tội phạm

Ai có quyền khởi tố vụ án hình sự?

Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự được quy định tại khoản 1 Bộ luật hình sự 2003 cụ thể như sau:

Cơ quan điều tra phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự khi có dấu hiệu tội phạm. Thủ trưởng các đơn vị: Kiểm lâm, Hải quan, Quân đội, lực lượng Cảnh sát biển, Công an nhân dân được chỉ định tiến hành những hoạt động điều tra, ra quyết định khởi tố vụ án trong các trường hợp được quy định tại điều 111 của Bộ luật hình sự.

Trong trường hợp Viện kiểm sát hủy bỏ quyết định không khởi tố vụ án của các cơ quan quy định tại khoản này hoặc Hội đồng xét xử yêu cầu khởi tố vụ án, Viện kiểm sát sẽ là cơ quan ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.

Hội đồng xét xử ra quyết định khởi tố hoặc yêu cầu Viện kiểm sát khởi tố vụ án hình sự, nếu tại phiên tòa xét xử phát hiện được tội phạm hoặc người phạm tội mới cần phải điều tra.

Trình tự giải quyết vụ án hình sự

Tại Điều 13 Bộ Luật Tố tụng hình sự 2003 quy định về trách nhiệm khởi tố và xử lý vụ án hình sự, theo đó: Khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm khởi tố vụ án và áp dụng các biện pháp do Bộ luật này quy định để xác định tội phạm và xử lý người phạm tội.

Không được khởi tố vụ án ngoài những căn cứ và trình tự do Bộ luật này quy định.

Trình tự xét xử vụ án hình sự trải qua 4 giai đoạn

Xem thêm: Những điểm cần làm rõ trong quy định phân loại tội phạm

Quy trình giải quyết vụ án hình sự có 4 giai đoạn cơ bản sau đây:

Giai đoạn 1: Khởi tố, điều tra vụ án hình sự

Thẩm quyền giải quyết: cơ quan công an

Căn cứ khởi tố vụ án hình sự: Theo quy định tại Điều 100 Bộ Luật tố tụng hình sự thì cơ quan công an sẽ dựa vào các căn cứ sau đây để khởi tố vụ án:

  • Tố giác của công dân;
  • Tin báo của cơ quan, tổ chức;
  • Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng;
  • Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm;
  • Người phạm tội tự thú.

Nếu có các căn cứ trên và nhận thấy có dấu hiệu tội phạm, thì cơ quan công an sẽ tiến hành điều tra, khởi tối vụ án. Khi xác định có dấu hiệu tội phạm thì Cơ quan điều tra phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.

Giai đoạn 2: Truy tố

Thẩm quyền giải quyết: Viện kiểm sát nhân dân

Trong thời hạn hai mươi ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng, ba mươi ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, kể từ ngày nhận được hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát phải ra một trong những quyết định sau đây:

  • Truy tố bị can trước Tòa án bằng bản cáo trạng;
  • Trả hồ sơ để điều tra bổ sung;
  • Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án.

Trong trường hợp cần thiết, Viện trưởng Viện kiểm sát có thể gia hạn, nhưng không quá mười ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng; không quá mười lăm ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng; không quá ba mươi ngày đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

 Trong thời hạn ba ngày, kể từ ngày ra một trong những quyết định nêu trên, Viện kiểm sát phải thông báo cho bị can, người bào chữa biết; giao bản cáo trạng, quyết định đình chỉ vụ án hoặc quyết định tạm đình chỉ vụ án cho bị can. Người bào chữa được đọc bản cáo trạng, ghi chép, sao chụp những tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa theo quy định của pháp luật và đề xuất yêu cầu.

Giai đoạn 3: Xét xử

Thẩm quyền giải quyết: Tòa án nhân dân (theo quy định tại các Điều 170, Điều 171 Bộ luật tố tụng hình sự).

 Việc xét xử vụ án hình sự sẽ được tiến hành một cách công khai qua 2 cấp xét xử: sơ thẩm và phúc thẩm

Giai đoạn 4: Thi hành án

Thẩm quyền giải quyết: Cơ quan thi hành án

Điều 255 Những bản án và quyết định được thi hành

Những bản án và quyết định được thi hành là những bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật, bao gồm:

  • Những bản án và quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm;
  • Những bản án và quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm;
  • Những quyết định của Tòa án giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

Trong trường hợp bị cáo đang bị tạm giam mà Tòa án cấp sơ thẩm quyết định đình chỉ vụ án, không kết tội, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt cho bị cáo, hình phạt không phải là tù giam hoặc phạt tù nhưng cho hưởng án treo hoặc khi thời hạn phạt tù bằng hoặc ngắn hơn thời hạn đã tạm giam thì bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành ngay, mặc dù vẫn có thể bị kháng nghị, kháng cáo.

5 (100%) 2 votes